Zalecenia EAN — 18F-Fluorodeoksyglukozy w diagnostyce chorób neurozwyrodnieniowych z otępieniem

5 Listopada 2018

Rozpoznanie chorób neurozwyrodnieniowych, a zwłaszcza ich różnicowanie, przez dekady opierało się zebranym wywiadzie, badaniu neurologicznym i ocenie neuropsychologicznej. Z tego powodu przyżyciowe rozpoznanie choroby Alzheimera może wciąż być tylko „prawdopodobne”. W ostatnich dekadach jednakże rozwój szeregów obszarów badań klinicznych, zwłaszcza w zakresie neuro-obrazowania i analiz biochemicznych, pozwolił na zbliżenie się do luksusowej sytuacji diagnozowania chorób neurozwyrodnieniowych na podstawie biomarkerów – radiologicznych lub laboratoryjnych. W pełni jednoznaczne kryteria rozpoznania i różnicowania chorób neurodegeneracyjnych z zastosowaniem biomarkerów jeszcze przez długi czas nie będą dostępne, jednak należy odnotować każdy krok prowadzący w tym kierunku.

Europejska Akademia Neurologii we współpracy z Europejskim Stowarzyszeniem Medycyny Nuklearnej opracowała zalecenia dotyczące klinicznego zastosowania pozytronowej tomografii emisyjnej mózgu z użyciem 18F-Fluorodeoksyglukozy (FDG-PET) w diagnozowaniu i różnicowaniu chorób neurozwyrodnieniowych, przebiegających z demencją. Autorzy zaleceń odpowiedzieli na pytania o przydatność FDG-PET w różnicowaniu poszczególnych jednostek chorobowych.

1. Różnicowanie podłoża łagodnych zaburzeń poznawczych (ang. Mild cognitive impairement, MCI).

Autorzy zaleceń stwierdzili, że wykonanie FDG-PET jest zasadne w przypadku klinicznego i neuropsychologicznego podejrzenia, iż podłożem MCI jest konkretny proces neurodegeneracyjny. Zaleca się wykonywanie FDG-PET w przypadku podejrzenia MCI w przebiegu choroby Alzheimera, zwyrodnienia czołowo-skroniowego i otępienia z ciałami Lewy’ego.

2. Otępienie o niejasnym obrazie klinicznym bądź atypowym przebiegu.

Autorzy zaleceń uznali, że w przypadku stwierdzonego klinicznie i neuropsychologicznie otępienia, którego przebieg i obraz kliniczny są atypowe, wykonanie badania FDG-PET jest zasadne. Według dostępnych publikacji przeprowadzenie pozytronowej tomografii emisyjnej istotnie zwiększa odsetek postawionych rozpoznań i prowadzi do częstszego wdrażania farmakoterapii objawowej.

3. Różnicowanie poszczególnych chorób manifestujących się otępieniem.

Autorzy zaleceń stwierdzili, że FDG-PET jest przydatne w różnicowaniu pomiędzy następującymi parami schorzeń: (a) otępienie z ciałami Lewy’ego i choroba Alzheimera; (b) choroba Alzheimera i zwyrodnienie czołowo-skroniowe; (c) otępienie z ciałami Lewy’ego a zwyrodnienie czołowo-skroniowe; (d) choroba Alzheimera i otępienie naczyniopochodne.

4. Zaburzenia poznawcze w przebiegu choroby Parkinsona.

Autorzy zaleceń uznali, że w tej sytuacji wykonywanie FDG-PET jest zasadne. Po pierwsze, badanie to pozwala odróżnić otępienie w przebiegu choroby Parkinsona od pseudo-demencji (związanej z depresją) lub od zaburzeń w przebiegu atypowych zespołów parkinsonowskich. Po drugie, istnieją dane sugerujące, że FDG-PET pozwala na zidentyfikowanie pacjentów, którzy mogą odnieść korzyść z wczesnego włączenia terapii inhibitorem acetylocholinoesterazy.

5. Różnicowanie postępującego porażenia nadjądrowego z chorobą Parkinsona.

Autorzy zaleceń uznali, że wykonywanie FDG-PET w diagnostyce różnicowej postępującego porażenia nadjądrowego (ang. Progressive supranuclear palsy, PSP) i choroby Parkinsona jest zasadne.

6. Wykrywanie pseudo-demencji w przebiegu depresji.

W odniesieniu do tego problemu autorzy zaleceń nie znaleźli żadnych danych pochodzących z badań klinicznych. Jednak panel ekspertów jednogłośnie zadecydował, że, ze względu na znaczenie pseudo-demencji związanej z depresją, jako potencjalnie odwracalnej przyczyny zaburzeń poznawczych, wykonywanie FDG-PET w tym podejrzeniu jest zasadne.

7. Diagnostyka zwyrodnienia korowo-podstawnego i pierwotnej postępującej afazji.

Autorzy zaleceń uznali FDG-PET za badanie przydatne w diagnostyce zwyrodnienia korowo-podstawnego (ang. Corticobasal syndrome, CBS), jak i pierwotnej postępującej afazji (ang. Primary progressive aphasia, PPA).

8. Sytuacje kliniczne, w których FDG-PET nie jest badaniem przydatnym.

W szeregu sytuacji klinicznych autorzy zaleceń stwierdzili, że FDG-PET nie wniesie istotnych informacji duagnostycznych. Są to: (a) subiektywne pogorszenie funkcjonowania poznawczego; (b) diagnostyka osób o podwyższonym ryzyku choroby Alzheimera (np. nosiciele allelu APOE e4) oraz pacjentów z autosomalnie dominującą chorobą Alzheimera; (c) diagnostyka stwardnienia zanikowego bocznego oraz zaburzeń poznawczych w przebiegu tej choroby; (d) diagnostyka przedkliniczna choroby Huntingtona oraz zaburzeń poznawczych w jej przebiegu.

Opracował: dr hab. Mariusz Siemiński

Źródło: Nobili F i wsp. European Association of Nuclear Medicine and European Academy of Neurology r ecommendations for the use of brain 18 F-fluorodeoxyglucose positron emission tomography in neurodegenerative cognitive impairment and dementia: Delphi consensus. European Journal of Neurology 2018, 25: 1201–1217.