Trwałe zanieczyszczenia organiczne a umieralność w stwardnieniu zanikowym bocznym

6 Września 2019

Mimo ciągłych badań mechanizm prowadzący do zachorowania na stwardnienie zanikowe boczne (ALS) wciąż pozostaje nieznany. Najbardziej ogólny opis patomechaniczny mówi o istnieniu pewnej warunkowanej genetycznie podatności na zachorowanie, która po ekspozycji na czynniki środowiskowe prowadzi do wystąpienia objawów. Problem polega na tym, że nie do końca są poznane elementy genotypu odpowiedzialne za tę podatność oraz na tym, że nie zdefiniowano dotychczas jednoznacznie czynników środowiskowych prowokujących zachorowanie. Jednym z podejrzanych czynników środowiskowych jest obecność tak zwanych trwałych zanieczyszczeń organicznych (Persistent organic pollutants, POPs) — pod tą nazwą kryją się takie substancje jak: pestycydy (np. DDT, heksachlorobenzen), polichlorowane bifenyle (np. Izolatory w instalacjach elektrotechnicznych) czy polibromowane etery difenylowe (związki chemiczne stosowane w celu zmniejszenia palności przedmiotów, np. ubrań czy mebli).

Goutman i wsp. z Uniwersytetu Michigan postanowili zweryfikować hipotezę według której ekspozycja na POPs skraca przeżywalność w przebiegu ALS. W grupie 167 pacjentów z rozpoznanym ALS badacze oznaczyli stężenie różnych POPs w surowicy krwi. Na podstawie tych wyników dla każdego pacjenta wyliczono wskaźnik ryzyka środowiskowego (Environmental risk score, ERS) będący, w uproszczeniu, sumą stężeń poszczególnych zanieczyszczeń.

Autorzy wykazali, że pacjenci o najwyższej wartości ERS (w najwyższym kwartylu ERS) byli dwukrotnie bardziej zagrożeni zgonem w okresie obserwacji, niż pacjenci z najniższego kwartyla. Wynik ten pozostał istotny po uwzględnieniu takich zmiennych jak: czas trwania choroby, wiek pacjentów czy obecność objawów opuszkowych. Substancjami, których stężenie było najbardziej skorelowane z ryzykiem zgonu, były: polibromowane difenyloetery, polichlorowane bifenyle oraz dichlorodifenylodichloroetylen (produkt rozpadu pestycydu DDT).

Dane Goutmana i wsp. dostarczają kolejnych dowodów na to, że ekspozycja na organiczne związki chemiczne ma związek z przebiegiem (a być może i z zachorowaniem) na ALS. O ile w tej chwili niewiele praktycznych wniosków płynie z tego odkrycia (poza koniecznością ochrony siebie przed pestycydami i innymi trwałymi środkami organicznymi), to zidentyfikowanie substancji prowokujących zachorowanie być może pozwoli zbudować modele, na podstawie których będzie można prześledzić cały proces patogenezy ALS i poszukać punktów uchwytu dla nowych leków.

Źródło: Goutman SA i wsp., High plasma concentrations of organic pollutants negatively impact survival in amyotrophic lateral sclerosis. J Neurol Neurosurg Psychiatry, 2019: 90: 907 - 912.

Opracował: dr hab. Mariusz Siemiński