Nieogniskowe objawy TIA — znaczenie kliniczne

22 Sierpnia 2018

Dla każdego neurologa przemijający atak niedokrwienia (ang. Transient Ischemic Attack, TIA) to przemijające wystąpienie ogniskowych objawów ogniskowego uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego (na przykład niedowładu połowiczego, afazji, monoparezy), które wiąże się z istotnym podwyższeniem wystąpienia udaru mózgu w ciągu najbliższego czasu. W świetle tej definicji może nam umknąć fakt, że kilkanaście procent (według niektórych źródeł nawet 30 procent) pacjentów w trakcie TIA doświadcza dodatkowo objawów uogólnionych – jakościowych bądź ilościowych zaburzeń świadomości, czy nieukładowych zawrotów głowy. Rokownicze znaczenie tych objawów nie zostało precyzyjnie określone. Ishihara i wsp. przeprowadzili wieloośrodkowe badanie w japońskich oddziałach neurologicznych, mając na celu opisanie nieogniskowych objawów w przebiegu TIA oraz ich znaczenia prognostycznego. Do badania włączono 1362 pacjentów z TIA, wśród których 219 doświadczyło objawów nieogniskowych. Do uogólnionych objawów TIA należały: ilościowe zaburzenia świadomości (4%), utrata przytomności (6%), amnezja (5%), poczucie niestabilności (50%), nieukładowe zawroty głowy (34%), obustronne osłabienie kończyn (13%) i objawy wegetatywne (3%). Pod względem demograficznym i klinicznym pacjenci z objawami uogólnionymi TIA generalnie nie różnili się od pacjentów, u których obecne były tylko objawy ogniskowe. Odnotowano jednak, że pacjenci z uogólnionymi objawami TIA cechowali się niższym wynikiem w skali ryzyka ABCD2. Zauważono również, iż u pacjentów z uogólnionymi objawami TIA istotnie częściej występują zmiany naczyniopochodne w obszarze tylnego krążenia (20% pacjentów w porównaniu do 11% pacjentów z objawami wyłącznie ogniskowymi). W ciągu rocznej obserwacji nie stwierdzono, by u pacjentów ze współwystępującymi uogólnionymi objawami TIA zachodziło podwyższone ryzyko wystąpienia udaru mózgu. Wystąpienie uogólnionych objawów w przebieg TIA stanowiło natomiast niezależny istotny czynnik ryzyka wystąpienia choroby wieńcowej (zawału serca bądź niestabilnej dławicy piersiowej).

Z badania Ishihary wynika kilka istotnych w praktyce neurologicznej wniosków. Po pierwsze, należy zwracać uwagę na nieogniskowe objawy w przebiegu TIA – u około jednej szóstej pacjentów są one istotnym elementem obrazu klinicznego TIA. Z drugiej strony trzeba pamiętać, że nie opisano tutaj żadnej sytuacji, w której nieogniskowe objawy (na przykład nieukładowe zawroty głowy) były jedyną manifestacją przemijającego ataku niedokrwienia mózgu. Po drugie, uogólnionych objawów TIA nie należy lekceważyć. Dane Ishihary i wsp. wskazują, iż objawy te mogą sygnalizować zaburzenia krążenia mózgowego w obszarze unaczynionym przez tętnicę podstawną mózgu bądź przez tętnice kręgowe. Po trzecie, odkrycie, iż nieogniskowe objawy w przebiegu TIA stanowią czynnik ryzyka wystąpienia bądź zaostrzenia choroby wieńcowej w przeciągu najbliższego roku nakłada na neurologa obowiązek kardiologicznego zabezpieczenia takiego pacjenta (na przykład konsultacja kardiologiczna, elektywna koronarografia z plastyką naczyń wieńcowych, włączenie farmakologicznej i niefarmakologicznej profilaktyki choroby wieńcowej).

Opracował: dr hab. n. med. Mariusz Siemiński

Źródło: Ishihara T i wsp., Significance of Nonfocal Symptoms in Patients with Transient Ischemic Attack. The PROMISE-TIA Study. Stroke, 2018;49: 1893 - 1898.